راهنمای دریافت مجوز پرواز پهپاد در ایران؛ مراحل، مدارک و شرایط قانونی

اگر قصد پرواز با پهپاد، کوادکوپتر، مولتی‌روتور یا هلی‌شات در ایران را دارید، احتمالاً هنوز برایتان روشن نیست که برای پرواز پهپاد چه مجوزهایی لازم است و فرآیند دریافت مجوز پرواز پهپاد در ایران چگونه پیش می‌رود. پاسخ این پرسش به نوع فعالیت، محل پرواز، وضعیت پهپاد، خلبان و بهره‌بردار بستگی دارد؛ به همین دلیل ثبت و پلاک پهپاد، گواهینامه خلبان، مجوز بهره‌برداری و مجوز عملیات پروازی را نباید یک مفهوم واحد در نظر گرفت.

آیا برای پرواز پهپاد در ایران مجوز لازم است؟

پرواز پهپادهای غیرنظامی در ایران تابع مقررات و الزامات مشخصی است و صرفاً کوچک بودن پهپاد یا وجود قابلیت‌هایی مانند سامانه موقعیت‌یاب و جلوگیری از برخورد، اجازه پرواز در هر نقطه‌ای را نمی‌دهد. در عملیات حرفه‌ای و خدماتی، وضعیت موارد زیر باید پیش از پرواز مشخص باشد.

• ثبت و وضعیت قانونی پهپاد

• سند مالکیت و پلاک

• صلاحیت خلبان یا کاربر

• وضعیت بهره‌بردار

• نوع فعالیت

• محل و محدوده پرواز

• طرح پروازی

• مجوزها و هماهنگی‌های مورد نیاز

بنابراین پلاک پهپاد به‌تنهایی مجوز پرواز محسوب نمی‌شود.

تفاوت پلاک پهپاد، گواهینامه خلبان و مجوز بهره‌برداری

برای درک درست فرآیند دریافت مجوز، ابتدا باید این اصطلاحات را از یکدیگر تفکیک کرد.

پلاک و ثبت پهپاد

ثبت و پلاک برای شناسایی و ثبت اطلاعات پهپاد انجام می‌شود و وضعیت مالکیت و مشخصات پرنده را مشخص می‌کند.

گواهینامه خلبان یا کاربر

این مدرک مربوط به فردی است که مسئول هدایت پهپاد است و نشان‌دهنده احراز صلاحیت او مطابق الزامات مربوطه است.

مجوز بهره‌برداری

بهره‌بردار شخص حقوقی یا حقیقی است که برای انجام فعالیت‌های خدماتی پهپادی، مجوز بهره‌برداری از سازمان هواپیمایی کشوری دریافت کرده است. چهار حوزه اصلی بهره‌برداری خدماتی به شرح زیر است.

• تصویربرداری

• نقشه‌برداری

• حمل کالا

• کشاورزی

مجوز و تأیید عملیات پروازی

این بخش مربوط به خود عملیات است؛ یعنی پروازی که قرار است در یک زمان، مکان و محدوده مشخص انجام شود. این تفکیک یکی از مهم‌ترین نکات در قوانین پهپاد در ایران است.

پلاک پهپاد، گواهینامه خلبان، مجوز بهره‌برداری و مجوز عملیات پروازی چهار مفهوم کاملاً متفاوت هستند و هیچ‌کدام جایگزین دیگری نمی‌شود.

بهره‌بردار پهپاد چیست؟

بهره‌بردار، مجموعه‌ای است که برای انجام فعالیت‌های خدماتی پهپادی، مجوز بهره‌برداری از سازمان هواپیمایی کشوری دریافت کرده است. در فعالیت‌های حرفه‌ای، خلبان به‌تنهایی بهره‌بردار محسوب نمی‌شود و داشتن پهپاد نیز به معنی داشتن مجوز بهره‌برداری نیست.

شرکت‌های دارای مجوز بهره‌برداری می‌توانند در چارچوب حوزه فعالیت درج‌شده در مجوز خود، خدمات پهپادی ارائه کنند.

مجوز عملیات پهپاد چیست؟

در بسیاری از پروژه‌های حرفه‌ای، موضوع فقط داشتن مجوز بهره‌برداری نیست؛ بلکه باید برای عملیات پروازی مشخص نیز فرآیند مربوط طی شود. برای هر عملیات، اطلاعاتی مانند موارد زیر باید ثبت شود.

• محل پروژه

• محدوده پرواز

• تاریخ عملیات

• زمان پرواز

• نوع فعالیت

• مشخصات پهپاد

• مشخصات خلبان

• مشخصات بهره‌بردار

بنابراین مجوز بهره‌برداری، اجازه عمومی برای پرواز در تمام نقاط کشور نیست.

راهنمای گام‌به‌گام دریافت مجوز پرواز پهپاد

روند اجرایی دریافت مجوز ممکن است با توجه به نوع پروژه، استان و الزامات جاری تغییر کند؛ اما برای بسیاری از عملیات خدماتی، مسیر کلی به شکل زیر است.

1. عقد تفاهم‌نامه عملیاتی: در صورتی که اپراتور یا خلبان بخواهد از طریق یک شرکت دارای مجوز عملیات اقدام کند، ابتدا تفاهم‌نامه عملیاتی میان طرفین منعقد می‌شود. برای نمونه، شرکت افرند تجارت رسا با مجوز عملیات سازمان هواپیمایی کشوری به شماره IR.OA.139 آماده همکاری و عقد تفاهم‌نامه عملیاتی با اپراتورها و خلبان‌های پهپاد است.

2. تکمیل فرم‌ها و ارسال مدارک: مدارک مورد نیاز بسته به نوع همکاری و عملیات متفاوت است و می‌تواند شامل اطلاعات پهپاد، مالک، خلبان، بهره‌بردار، پروژه، محل پرواز و کارفرما باشد.

3. ثبت درخواست پرواز: پس از تکمیل مراحل اولیه، معمولاً حدود بیست‌وچهار ساعت بعد امکان ثبت درخواست پرواز فراهم می‌شود؛ البته این زمان می‌تواند به شرایط پرونده بستگی داشته باشد.

4. اعلام درخواست به استان مربوطه: پس از ثبت درخواست، موضوع در استان محل انجام پرواز پیگیری می‌شود. زمان بررسی در استان‌های مختلف یکسان نیست؛ برای نمونه، در برخی پروژه‌های استان اصفهان بهتر است درخواست حدود سه روز کاری پیش از زمان موردنظر ثبت شود.

5. صدور و دریافت مجوز نهایی: در برخی فرآیندها، اپراتور یا نماینده عملیات باید به فرمانداری یا مرجع اعلام‌شده مراجعه کند و نسخه نهایی مجوز را دریافت و برای ثبت در پرونده عملیاتی ارسال کند.

اگر پروژه شما تاریخ مشخصی دارد، دریافت مجوز پرواز پهپاد در ایران را به روز آخر موکول نکنید.

آیا مجوز پرواز برای هر استان شرایط یکسانی دارد؟

خیر. تفاوت فرآیندهای اجرایی و زمان‌بندی هماهنگی‌ها در استان‌های مختلف یکی از مواردی است که باید در برنامه‌ریزی عملیات پهپادی در نظر گرفته شود. ممکن است یک پروژه در اصفهان با زمان‌بندی مشخصی انجام شود، در حالی که برای پروژه‌ای مشابه در استان دیگر، هماهنگی بیشتری لازم باشد.

مجوز هلیشات و تصویربرداری هوایی

یکی از رایج‌ترین کاربردهای پهپاد در ایران، تصویربرداری هوایی و هلیشات است. پیش از پرواز برای یک پروژه حرفه‌ای تصویربرداری، موارد زیر باید بررسی شود.

• وضعیت قانونی پهپاد

• مشخصات خلبان

• وضعیت بهره‌بردار

• محل دقیق تصویربرداری

• محدوده عملیات

• زمان پرواز

• مجوزها و هماهنگی‌های لازم

این موضوع برای تصویربرداری از پروژه‌های ساختمانی، کارخانه‌ها، مراکز صنعتی، پروژه‌های عمرانی و رویدادها اهمیت دارد.

مجوز نقشه‌برداری با پهپاد

نقشه‌برداری هوایی، فتوگرامتری و تهیه مدل سه‌بعدی نیز از کاربردهای حرفه‌ای پهپاد هستند. در چنین پروژه‌هایی، علاوه بر تجهیزات فنی و تخصص نقشه‌برداری، باید الزامات قانونی عملیات پهپادی نیز رعایت شود؛ به‌خصوص اگر پروژه در محدوده‌های شهری، صنعتی، معدنی یا نزدیک مناطق حساس انجام شود.

مجوز پهپاد کشاورزی

پهپادهای کشاورزی برای فعالیت‌هایی مانند سم‌پاشی و محلول‌پاشی استفاده می‌شوند. این نوع عملیات باید توسط عوامل واجد شرایط و در چارچوب مجوزهای مربوط به بهره‌برداری کشاورزی و عملیات پروازی انجام شود؛ صرف داشتن یک پهپاد سم‌پاش به معنی مجاز بودن ارائه خدمات کشاورزی با آن نیست.

حمل کالا با پهپاد

حمل کالا نیز یکی از حوزه‌های تعریف‌شده فعالیت خدماتی پهپاد است. این نوع عملیات به دلیل حمل بار و ماهیت متفاوت آن، نیازمند بررسی شرایط عملیاتی، مسیر، وزن محموله، ایمنی و الزامات قانونی مربوطه است و نباید مشابه یک پرواز عادی تصویربرداری در نظر گرفته شود.

پرواز پهپاد در تهران و البرز

محدوده جغرافیایی پرواز اهمیت زیادی دارد و تهران و البرز دارای الزامات و محدودیت‌های ویژه‌ای هستند. اگر پروژه هلیشات، تصویربرداری، نقشه‌برداری یا سایر عملیات پهپادی در این دو استان انجام می‌شود، باید پیش از اجرا، شرایط و مجوزهای مورد نیاز همان محدوده بررسی شود.

پرسش‌های پرتکرار درباره مجوز پرواز پهپاد

آیا داشتن پلاک یعنی می‌توانیم پرواز کنیم؟

خیر. پلاک پهپاد فقط برای ثبت و شناسایی پرنده است و به‌تنهایی اجازه انجام هر نوع پرواز را صادر نمی‌کند. ممکن است پهپادی کاملاً ثبت‌شده و پلاک‌دار باشد، اما برای یک عملیات مشخص همچنان نیاز به طی فرآیند درخواست و دریافت تأییدیه داشته باشد.

آیا داشتن گواهینامه خلبان برای پرواز کافی است؟

خیر. گواهینامه مربوط به صلاحیت فردی خلبان یا کاربر است و جایگزین مجوز بهره‌برداری یا الزامات مربوط به عملیات مشخص نمی‌شود. در یک پروژه خدماتی، باید وضعیت پهپاد، خلبان، بهره‌بردار و عملیات در کنار یکدیگر بررسی شود.

آیا داشتن مجوز بهره‌برداری یعنی می‌توانیم هرجا پرواز کنیم؟

خیر. مجوز بهره‌برداری، مجوز فعالیت خدماتی در حوزه مربوطه است و به معنی آزاد بودن تمام نقاط کشور برای پرواز نیست. برای هر عملیات باید محل، زمان، نوع فعالیت، طرح پروازی و محدودیت‌های احتمالی منطقه بررسی شود.

مجوز بهره‌برداری به معنای مجوز پرواز در هر نقطه دلخواه نیست.

مسئولیت ایمنی پرواز با چه کسی است؟

دریافت مجوز به معنی حذف مسئولیت‌های عملیاتی خلبان یا اپراتور نیست. حتی پس از دریافت مجوز، پیش از پرواز باید موارد زیر بررسی شود.

• شرایط جوی

• سلامت پهپاد

• وضعیت باتری

• شرایط محیطی و موانع

• حضور افراد در محدوده پرواز

• تجهیزات مورد استفاده و شرایط واقعی عملیات

تصمیم نهایی برای انجام یا عدم انجام پرواز از نظر ایمنی، باید بر اساس شرایط واقعی محل و عملیات گرفته شود.

اشتباهات رایج درباره مجوز پرواز پهپاد

• «پهپاد من پلاک دارد، پس مجوز پرواز دارم»: پلاک و مجوز عملیات دو موضوع کاملاً متفاوت هستند.

• «خلبان گواهینامه دارد، پس می‌تواند برای هر پروژه‌ای پرواز کند»: صلاحیت خلبان به‌تنهایی جایگزین سایر الزامات قانونی نیست.

• «شرکت مجوز بهره‌برداری دارد، پس در هر نقطه‌ای می‌تواند پرواز کند»: محل، زمان و شرایط هر عملیات باید جداگانه بررسی شود.

• «برای فردا پرواز دارم، امروز درخواست می‌دهم»: با توجه به زمان مورد نیاز برای بررسی و هماهنگی در استان‌های مختلف، این کار می‌تواند باعث از دست رفتن زمان پروژه شود.

• «سامانه موقعیت‌یاب یا محدودیت پروازی نرم‌افزار خودش مجوز می‌دهد»: سیستم‌های نرم‌افزاری پهپاد جایگزین مجوزهای قانونی کشور نیستند.

چک‌لیست دریافت مجوز پرواز پهپاد

• پهپاد دارای وضعیت ثبت و مدارک قانونی است

• مدارک مالکیت و پلاک مشخص است

• خلبان یا کاربر مدارک و صلاحیت لازم را دارد

• در صورت خدماتی بودن فعالیت، بهره‌بردار دارای مجوز معتبر است

• حوزه فعالیت بهره‌بردار با پروژه مطابقت دارد

• محل دقیق و محدوده پرواز مشخص شده است

• فرم‌ها و مدارک مورد نیاز تکمیل شده‌اند

• تفاهم‌نامه عملیاتی، در صورت نیاز، منعقد شده است

• درخواست پرواز در زمان مناسب ثبت شده است

• هماهنگی‌های استانی انجام شده است

• مجوز نهایی دریافت و برای ثبت در پرونده ارسال شده است

• شرایط ایمنی و محیطی پیش از پرواز بررسی شده است

جمع‌بندی

فرآیند دریافت مجوز پرواز پهپاد در ایران را نباید صرفاً به دریافت یک برگه مجوز محدود کرد. در یک عملیات حرفه‌ای باید چند موضوع در کنار یکدیگر قرار بگیرد: پهپاد قانونی و ثبت‌شده، خلبان واجد صلاحیت، بهره‌بردار مجاز، طرح و اطلاعات عملیات، و مجوزها و هماهنگی‌های لازم.

برای بسیاری از پروژه‌های خدماتی، مسیر اجرایی شامل عقد تفاهم‌نامه عملیاتی، تکمیل فرم‌ها و مدارک، ثبت درخواست، پیگیری در استان مربوطه و دریافت مجوز نهایی است. زمان مورد نیاز برای صدور مجوز نیز در تمام استان‌ها یکسان نیست؛ بنابراین اگر پروژه شما تاریخ مشخصی دارد، بهتر است این فرآیند را از چند روز قبل آغاز کنید.

شرکت افرند تجارت رسا با مجوز عملیات به شماره IR.OA.139 نیز در چارچوب ضوابط مربوطه آماده همکاری و عقد تفاهم‌نامه عملیاتی با اپراتورها و خلبان‌های پهپاد است.

قوانین و فرآیندهای اجرایی حوزه پهپاد ممکن است به‌روزرسانی شوند؛ پیش از هر عملیات، آخرین الزامات اعلام‌شده از سوی سازمان هواپیمایی کشوری و سایر مراجع ذی‌صلاح را بررسی کنید. اطلاعات این مقاله جایگزین مجوز رسمی برای یک پروژه مشخص نیست.